‘Opstellingen’ klinkt wel interessant, maar wat moet ik dan doen?

systemisch werk- familieopstellingen

Ik wil weleens meedoen met (familie)opstellingen, maar wat houdt dat eigenlijk in?

Wat is systemisch werk?

Systemisch werk is een manier om te kijken naar wat zich afspeelt binnen een systeem. Ieder mens werkt en leeft in verschillende systemen. Zo ben je onderdeel van je familie en gezin maar ook van je werk- en vriendenkring, je sportclub of de buurt. Een familiesysteem omvat verschillende generaties en is als het ware een onzichtbare lijn, die jou verbindt met je voorouders.

Ook op het werk hebben we te maken met systemen. Een oprichter/eigenaar voelt vaak een andere verbinding met het bedrijf, dan iemand in loondienst. Iemand met een langer dienstverband ervaart een andere rol en een andere plek dan iemand die net begint met werken. Ook is het hier van belang dat er een goede balans is tussen geven en nemen (arbeid – arbeidsvoorwaarden of salaris – arbeidsprestatie).

Onbewust kan je als lid van een systeem verstrikt raken in het lot van een ander. Dit noemen we lotsverbondenheid; dat komt met name voor tussen ouders en kinderen, broers en zussen en tussen partners.

Hoe werkt een opstelling “doen”?

Met een opstelling krijg je op een bijzondere manier zicht op het krachtveld dat -vaak onzichtbaar- een grote invloed heeft op het thema of vraagstuk van de vraagsteller. De begeleider van de opstelling stelt een paar vragen om te verkennen wat er mogelijk onbewust allemaal nog meer meespeelt. Dan bepalen de begeleider en de vraagsteller welke elementen of personen worden opgesteld. De vraagsteller nodigt andere deelnemers uit om deze personen of factoren te vertegenwoordigen, ‘te representeren’ in een opstelling.

Een representant is iemand, die bereid is om voor de vraagsteller in de familieopstelling een persoon of ‘iets’ te vertegenwoordigen. Iedereen kan representant zijn. Je hoeft hiervoor niet over bepaalde vaardigheden of ervaring te beschikken. Wel is een open houding en een respectvolle en integere benadering richting cliënt en de vraag, belangrijk voor het werken met opstellingen.

Hoe gaat het dan?

De vragensteller plaatst jou als representant van een bepaald familielid op een bepaalde plek in de ruimte met je gezicht een bepaalde kant op, op basis van hoe hij/zij dat ervaart. Jij hoeft daar niets in te doen. Het enige wat je doet is je bewust worden van wat je voet en wat je denkt en te ervaren hoe het is om daar te staan. Je zal verbaasd staan wat je ervaringen dan zijn. De begeleider zal je vervolgens vragen: “Hoe is het om daar te staan? Wat voel je wat denk je?” Je mag dan gewoon zeggen wat je voelt en denkt. Het bijzondere is dat wat je voelt informatie geeft over het systeem waar je als representant in geplaatst bent. Een bijzondere ervaring, die bijna niet te beschrijven valt. Het een keer doen is het beste.

Waarom zou je als representant mee doen met een familieopstelling? 

Sommige mensen denken dat je er als representant alleen maar bent om de opstelling voor de vraagsteller mogelijk te maken.

Voor de vraagsteller is het een bijzondere ervaring om zijn/haar vraag uitgewerkt te zien worden door de representanten in een opstelling. Het is alsof je naar een film zit te kijken met jezelf in de hoofdrol. De representanten vertegenwoordigen belangrijke personen –  bijvoorbeeld vader, moeder, broer of zus- of ‘iets’; elementen – zoals liefde, dood, familiegeheim, autonomie of de organisatie. De representanten nemen waar, wat zij op een door de vraagsteller bepaalde plek, ervaren. Dit kunnen fysieke als emotionele ervaringen zijn, vaak bepaald door de onderlinge verhoudingen en de plek van de representanten binnen de opstelling.

De begeleider werkt stapje voor stapje zorgvuldig met de informatie die hij/zij uit dit veld verkrijgt met behulp van de representanten, zodat de opstelling zich veilig en zorgvuldig kan ontvouwen. Elke interventie of beweging in het veld (de opstelling) heeft invloed op de deelnemers en zij geven hun ervaringen en sensaties weer door waardoor er belangrijke informatie zichtbaar kan worden.

Maar er is ook nog een andere, misschien nog wel belangrijkere reden om als representant mee te doen met een opstelling: het levert vaak iets voor jezelf op. De ervaring leert dat je nooit ‘zomaar’ wordt gevraagd voor de positie waar je komt te staan. Vaak ervaren representanten dat ze het antwoord hebben gekregen op een vraag waar ze zelf al langer mee rond liepen. Of dat ze opeens meer begrip of inzicht hebben gekregen hoe een ander een bepaalde situatie heeft ervaren.

Een familieopstelling op een dieper niveau kan lang doorwerken. Het kan zijn dat een representant in eerste instantie niet het idee heeft dat er veel is gebeurd, maar na verloop van tijd erachter komt dat er wel degelijk dingen veranderd zijn. Zelfs maanden later kan ook de representant ervaren dat de opstelling nog doorwerkt en dat er nieuwe kwartjes vallen. Een prachtige ervaring om een keer te beleven; als je met een vraag loopt en daar eens op een andere manier naar wilt kijken of als je een keer wilt representeren.

Je bent van harte welkom om dit te ervaren bij de opstellingen van Eveline den Boogert en Linda Bakker van Stel Maar Op in Vinkeveen (tussen Amsterdam en Utrecht).

Volgende opstelling is zaterdag 9 september met als thema: Dierbare met een beperking. Voor tickets, data en meer informatie: www.stelmaarop.nl/calendar